Ile wynosi zasiłek chorobowy, zwykle sprawdzamy dopiero po wystawieniu zwolnienia lekarskiego, gdy trzeba przeliczyć domowy budżet. Odpowiedź zależy od trzech rzeczy: podstawy wymiaru, procentu świadczenia i tego, kto je wypłaca. Poniżej wyjaśniamy to na liczbach umownych, bez wchodzenia w rzadkie przypadki. Przepisy i kwoty graniczne się zmieniają, więc aktualne wartości na dany rok warto sprawdzić w komunikatach ZUS.
Ile wynosi zasiłek chorobowy w zależności od sytuacji?
Podstawowa stawka to 80% podstawy wymiaru. Zdarza się jednak, że ustawa przewiduje inny procent, i to właśnie te wyjątki najczęściej umykają osobom na L4. Poniższa tabela pokazuje typowe sytuacje.
| Sytuacja | Orientacyjny procent podstawy |
|---|---|
| Zwykła choroba | 80% |
| Choroba przypadająca w czasie ciąży | 100% |
| Wypadek przy pracy, choroba zawodowa | 100% |
| Wypadek w drodze do pracy lub z pracy | 100% |
| Pobyt w szpitalu (co do zasady) | 70% |
Przy pobycie w szpitalu są od tej reguły wyjątki, na przykład gdy niezdolność przypada na ciążę albo wynika z wypadku przy pracy. Jeśli nie masz pewności, który wariant dotyczy Ciebie, sprawdź informację na zaświadczeniu e-ZLA lub zapytaj w ZUS.
Warto pamiętać, że to kwota brutto. Od zasiłku potrąca się zaliczkę na podatek dochodowy, natomiast nie nalicza się od niego składek na ubezpieczenia społeczne. Na konto wpłynie więc mniej niż wynika z samego procentu, choć różnica nie jest tak duża jak przy pensji.
Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy: kto wypłaca zasiłek chorobowy?
Obie nazwy opisują to samo zjawisko, czyli pieniądze za czas choroby, ale płaci za nie ktoś inny. Wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca, i to z własnej kieszeni. Przysługuje przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, a u osób po 50. roku życia przez 14 dni. Jego wysokość liczy się według tych samych procentów co zasiłek.
Po wyczerpaniu tego okresu pieniądze wypłaca zasiłek chorobowy. Tu pojawia się pojęcie płatnika zasiłku. Pracodawca, który zgłasza do ubezpieczeń więcej niż 20 osób, sam jest płatnikiem zasiłku i wypłaca go razem z pensją. Mniejsze firmy tego nie robią i świadczenie przekazuje ZUS. Osoby prowadzące działalność gospodarczą zawsze dostają zasiłek bezpośrednio z ZUS.
Najważniejsze różnice w skrócie:
- Źródło pieniędzy: wynagrodzenie chorobowe pochodzi od pracodawcy, zasiłek od ZUS (albo od pracodawcy jako płatnika zasiłku).
- Okres wypłaty: wynagrodzenie obejmuje pierwsze 33 lub 14 dni w roku, zasiłek dalszy czas choroby.
- Składki: od wynagrodzenia chorobowego odprowadza się składki na ubezpieczenia społeczne, od zasiłku nie.
- Dla kogo: wynagrodzenie dotyczy pracowników, zasiłek także przedsiębiorców i zleceniobiorców z ubezpieczeniem chorobowym.
Zasiłek wypłacany jest przez ograniczony czas, nazywany okresem zasiłkowym. Zwykle trwa do 182 dni, a w ciąży oraz przy gruźlicy do 270 dni. Dane o zwolnieniu płyną elektronicznie z e-ZLA, a ubezpieczeni mogą śledzić sprawę na PUE ZUS.
Jak wyliczyć podstawę wymiaru zasiłku chorobowego na przykładzie?
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego to średnie wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym zaczęła się niezdolność do pracy. Od tej średniej odejmuje się 13,71%, czyli składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe. Gdy ubezpieczenie trwa krócej niż 12 miesięcy, bierze się pod uwagę miesiące dostępne.
Weźmy liczby umowne. Pracownik zarabia średnio 6000 zł brutto miesięcznie i choruje 10 dni.
| Krok | Wynik |
|---|---|
| Średnia z 12 miesięcy | 6000,00 zł |
| Pomniejszenie o 13,71% | 5177,40 zł (podstawa) |
| 80% podstawy | 4141,92 zł miesięcznie |
| Stawka dzienna (dzielimy przez 30) | ok. 138,06 zł |
| Za 10 dni choroby | ok. 1380,60 zł brutto |
To przykład uproszczony. W praktyce do średniej wchodzą także dodatki, premie i inne składniki podlegające składkom, a wynagrodzenie za okres choroby i miesiące z nieobecnościami liczy się według szczególnych reguł.
Istnieje też dolna granica. Gdy podstawa wychodzi niżej, niż wynika to z przepisów powiązanych z minimalnym wynagrodzeniem, stosuje się ją po podniesieniu do ustawowego minimum. Aktualną kwotę najlepiej sprawdzić w komunikacie ZUS, bo zmienia się razem z płacą minimalną.
Okres wyczekiwania: od kiedy przysługuje zasiłek chorobowy?
Samo opłacanie składki nie wystarcza, by od razu skorzystać ze świadczenia. Najpierw trzeba przejść okres wyczekiwania, czyli minimalny czas ubezpieczenia chorobowego przed początkiem choroby. Jego długość zależy od rodzaju ubezpieczenia.
| Rodzaj ubezpieczenia | Okres wyczekiwania |
|---|---|
| Obowiązkowe (np. umowa o pracę) | 30 dni |
| Dobrowolne (np. działalność gospodarcza) | 90 dni |
Przy ubezpieczeniu dobrowolnym trzeba też zgłosić się do niego samodzielnie, a wiele osób zapomina o tym przy rejestracji firmy. Bez zgłoszenia chorobowe po prostu nie przysługuje, niezależnie od tego, jak długo działalność jest prowadzona.
Do okresu wyczekiwania zalicza się wcześniejsze okresy ubezpieczenia, jeśli przerwa między nimi nie była dłuższa niż 30 dni. Dlatego osoba, która zmienia pracę bez dłuższej przerwy, zwykle nie zaczyna liczenia od nowa. Są też sytuacje, w których wyczekiwanie nie obowiązuje, na przykład gdy niezdolność wynika z wypadku albo gdy ktoś jest absolwentem szkoły czy uczelni i szybko podjął pracę. Szczegóły zależą od indywidualnej historii zatrudnienia.
Nie należy mylić tego świadczenia z zasiłkiem macierzyńskim. Choć oba wypłaca ZUS i oba wymagają ubezpieczenia chorobowego, dotyczą innych zdarzeń i mają odrębne zasady.
Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia: kiedy nadal przysługuje?
Zakończenie umowy nie zawsze odcina od zasiłku. Jeśli niezdolność do pracy zaczęła się w trakcie ubezpieczenia, świadczenie przysługuje dalej, także po jego ustaniu, aż do końca okresu zasiłkowego. Pracodawca przestaje wtedy płacić, a wypłatę przejmuje ZUS.
Świadczenie może przysługiwać także wtedy, gdy choroba rozpoczęła się już po ustaniu zatrudnienia, ale w określonym czasie od jego zakończenia. Zwykle jest to 14 dni, a przy niektórych chorobach, jak gruźlica czy choroby zakaźne, nawet do trzech miesięcy. Warunkiem jest spełnienie wymogu okresu wyczekiwania i brak przerwy w ubezpieczeniu.
Zasiłek po ustaniu ubezpieczenia nie przysługuje jednak w każdej sytuacji. Najczęstsze przeszkody to:
- Brak wyczekiwania: zbyt krótki staż ubezpieczeniowy przed chorobą.
- Przerwa w ubezpieczeniu: zwolnienie zaczęło się później, niż pozwalają przepisy.
- Ustanie tytułu do ubezpieczenia dobrowolnego: przedsiębiorca wyrejestrował się albo nie opłacał składek.
- Niezdolność wcześniejsza: choroba wystąpiła przed rozpoczęciem ubezpieczenia.
Gdy umowa się kończy, a Ty jesteś na L4, sprawdź w PUE ZUS, czy zwolnienie wpisano prawidłowo, i zapytaj dotychczasowego pracodawcę o przekazanie dokumentów do ZUS. Przy niejasnej sytuacji warto zapytać w oddziale ZUS, bo decyzja zależy od dat, a pomyłka bywa kosztowna.
Redakcja Psychotechnikapoznan.pl przygotowuje opracowania dotyczące zarządzania firmą, budżetu domowego i firmowego, praw konsumenta i pracownika oraz technologii stosowanych w magazynach i zakładach przemysłowych. Publikacje powstają na podstawie przepisów prawa, materiałów instytucji publicznych i dokumentacji technicznej. Przed udostępnieniem każdy tekst przechodzi weryfikację merytoryczną i językową, a opublikowane materiały są okresowo przeglądane pod kątem aktualności.