Emerytury z ZUS wystarczą przeciętnie na pokrycie 40-50% ostatniego wynagrodzenia — a prognozy demograficzne wskazują, że ten wskaźnik będzie się dalej obniżał. Właśnie dlatego coraz więcej osób szuka rozwiązań w III filarze, a IKE i IKZE to dwa najpopularniejsze narzędzia do budowania prywatnej poduszki emerytalnej. Czym się różnią, jakie dają korzyści podatkowe i które z nich wybrać? Odpowiedzi zależą od kilku konkretnych czynników.
IKE i IKZE – podstawowe różnice, które wpływają na wybór
IKE, czyli Indywidualne Konto Emerytalne, i IKZE, czyli Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego, funkcjonują na podobnej zasadzie — gromadzisz środki na specjalnym rachunku, inwestujesz je według własnego uznania, a państwo oferuje ulgi podatkowe jako zachętę. Tu jednak podobieństwa się kończą, bo mechanizm tych ulg działa zupełnie inaczej.
W IKE korzyść podatkowa przychodzi na końcu drogi: wypłata środków po osiągnięciu wieku 60 lat (lub 55 lat przy wcześniejszym przejściu na emeryturę) jest całkowicie zwolniona z podatku od zysków kapitałowych, czyli tzw. podatku Belki. Przez lata inwestowania zyski się kumulują, ale dopiero przy wypłacie okazuje się, że nie zapłacisz 19% od wypracowanych odsetek, dywidend czy wzrostu wartości jednostek funduszy.
IKZE działa odwrotnie — ulga pojawia się już dziś, w rozliczeniu rocznym PIT. Każda złotówka wpłacona na IKZE pomniejsza podstawę opodatkowania. Dla osoby w progu 32% to realna oszczędność podatkowa już w roku wpłaty. Cena tej korzyści? Wypłata na emeryturze jest opodatkowana ryczałtem w wysokości 10%.
IKE ikze różnice w strukturze podatkowej — zestawienie
| Cecha | IKE | IKZE |
|---|---|---|
| Ulga podatkowa | Zwolnienie z podatku Belki przy wypłacie | Odliczenie od podstawy PIT |
| Podatek przy wypłacie | Brak (po spełnieniu warunków) | 10% ryczałt |
| Wiek wypłaty | 60 lat (lub 55 lat) | 65 lat |
| Wcześniejsza wypłata | Zwrot podatku Belki od zysków | Podatek PIT jak od dochodu |
Warunki dotyczące wypłaty są ściśle określone — przy IKZE wymagany wiek jest o 5 lat wyższy niż przy IKE, co oznacza dłuższy horyzont inwestycyjny. Osoby planujące elastyczniejszy dostęp do środków powinny wziąć ten aspekt pod uwagę przy wyborze.
Limit wpłat na IKE i IKZE — ile możemy odkładać w 2024 roku
Limit wpłat IKE na rok 2024 wynosi 23 472 zł, co stanowi trzykrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Ta kwota zmienia się co roku wraz z aktualizacją prognozy GUS — w 2023 roku wynosiła 20 805 zł. Oznacza to, że przy systematycznym maksymalnym odkładaniu przez 30 lat można zbudować kapitał rzędu kilkuset tysięcy złotych, zależnie od osiągniętych stóp zwrotu.
Limit wpłat na IKZE jest niższy i wynosi w 2024 roku 9 388,80 zł rocznie (1,2-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia). Dla osób prowadzących działalność gospodarczą przewidziano wyższy pułap: 14 083,20 zł, czyli 1,8-krotność tej samej podstawy. To istotna różnica, którą przedsiębiorcy powinni brać pod uwagę przy planowaniu oszczędności emerytalnych.
Limity obowiązują niezależnie od liczby prowadzonych kont — można mieć tylko jedno IKE i jedno IKZE jednocześnie. Niewykorzystany limit w danym roku przepada, nie przenosi się na kolejne lata. Dlatego strategia regularnych wpłat, nawet jeśli nie sięgają maksimum, jest lepsza niż próba „nadrobienia” zaległości jednorazową wpłatą.
Warto też pamiętać, że oba konta można prowadzić równocześnie. Nie są one wzajemnie wykluczające się — kto ma możliwości finansowe, może korzystać z obu i łączyć dwie różne korzyści podatkowe. W takiej sytuacji suma limitów wynosi ponad 32 000 zł rocznie, co stanowi solidną podstawę prywatnej strategii emerytalnej.
Emerytura prywatna w ramach III filaru – jak faktycznie działają te konta
Gdzie i jak otworzyć IKE lub IKZE
Oba konta można otworzyć w kilku typach instytucji finansowych: bankach (w formie rachunku oszczędnościowego), domach maklerskich (jako rachunek inwestycyjny z dostępem do akcji, ETF-ów i obligacji), towarzystwach funduszy inwestycyjnych oraz zakładach ubezpieczeń (jako polisa z funduszem kapitałowym).
Wybór instytucji ma ogromne znaczenie dla ostatecznego wyniku inwestycyjnego. Rachunek IKE w banku z oprocentowaniem 3% rocznie przyniesie przez 20 lat znacznie gorszy wynik niż zdywersyfikowany portfel funduszy akcyjnych z historyczną stopą zwrotu na poziomie 7-9%. Opłaty pobierane przez instytucję — prowizje za zarządzanie, opłaty za przeniesienie konta czy koszty transakcyjne — mogą w skali dekad pochłonąć kilkanaście procent zgromadzonego kapitału.
Przeniesienie środków między instytucjami jest możliwe i nie pociąga za sobą utraty uprawnień podatkowych. Jeśli warunki w dotychczasowej instytucji przestają być atrakcyjne, można przenieść konto — ale warto sprawdzić opłaty za transfer.
Wcześniejsza wypłata i jej konsekwencje podatkowe
Zwrot środków przed terminem jest możliwy w obu przypadkach, ale kosztowny. W IKE przy tzw. zwrocie częściowym lub całkowitym instytucja pobiera 19% podatku Belki od wypracowanych zysków — dokładnie tyle, ile zaoszczędziliśmy przez lata odroczenia opodatkowania. W IKZE przy wcześniejszym zwrocie całość wypłacanych środków (wpłaty plus zyski) jest doliczona do dochodu i opodatkowana według skali podatkowej — łącznie z obowiązkiem zwrotu odliczonego wcześniej podatku.
To oznacza, że środki na IKE i IKZE nie powinny pełnić roli rezerwy awaryjnej. Wczesna wypłata niweluje korzyści podatkowe i może oznaczać wyższy efektywny podatek niż na zwykłym rachunku maklerskim.
Dla kogo IKE, a dla kogo IKZE – porównanie opłacalności
Wybór między IKE a IKZE nie jest oczywisty i zależy od kilku zmiennych: aktualnego progu podatkowego, przewidywanego progu na emeryturze, horyzontu inwestycyjnego i indywidualnej sytuacji życiowej.
IKZE jest szczególnie opłacalne dla osób płacących podatek w stawce 32%. Odliczenie 9 388 zł od dochodu oznacza realną oszczędność podatkową rzędu ok. 3 000 zł rocznie. Nawet po odjęciu 10% podatku przy wypłacie na emeryturze matematyka przemawia zdecydowanie na korzyść IKZE — zwłaszcza jeśli na emeryturze dochody będą niższe niż w trakcie aktywności zawodowej.
Dla osób w stawce 12% korzyść z IKZE jest mniejsza, ale nadal realna. Odliczenie od 12% PIT daje ok. 1 100 zł oszczędności rocznie. W tym przypadku IKE może okazać się równie atrakcyjne, szczególnie gdy zakładamy agresywniejszą strategię inwestycyjną z wyższą oczekiwaną stopą zwrotu — zwolnienie z podatku Belki będzie wtedy procentowo bardziej wartościowe.
Kiedy rozważać wybór między kontami, warto przeanalizować kilka czynników:
- Aktualny próg podatkowy — im wyższy, tym bardziej atrakcyjne IKZE z ulgą w PIT
- Planowany wiek zakończenia aktywności zawodowej — IKZE wymaga czekania do 65 lat
- Strategia inwestycyjna — przy wyższych stopach zwrotu więcej zyskujemy na zwolnieniu z podatku Belki w IKE
- Przewidywany dochód na emeryturze — niska emerytura ZUS oznacza niski podatek od wypłaty z IKZE
- Prowadzenie działalności — przedsiębiorcy mają wyższy limit IKZE
Przy porównaniu IKE i IKZE warto też pamiętać, że oba produkty różnią się w przypadku śmierci oszczędzającego. Środki z obu kont trafiają do wskazanych osób uposażonych lub wchodzą do masy spadkowej, ale IKZE ma dodatkową zasadę: wypłata dla spadkobierców podlega 10% podatkowi, tak jak przy normalnej wypłacie emerytalnej.
Jak zbudować strategię odkładania na emeryturę w III filarze
Regularne odkładanie nawet stosunkowo niewielkich kwot daje zaskakująco dobre rezultaty dzięki procent składanym. Osoba wpłacająca 500 zł miesięcznie na IKE przez 30 lat, przy założeniu realnej stopy zwrotu 5% rocznie, zgromadzi ponad 400 000 zł — z czego ok. 220 000 zł to zyski wypracowane przez sam kapitał. Zwolnienie tych zysków z podatku Belki oznacza, że na koncie zostaje o ok. 42 000 zł więcej niż na zwykłym rachunku inwestycyjnym.
Systematyczność jest ważniejsza niż wysokość pojedynczej wpłaty. Czekanie na „odpowiedni moment” do inwestowania skutkuje przeciętnie gorszymi wynikami niż regularne wpłacanie stałej kwoty niezależnie od koniunktury rynkowej.
Optymalną strategią dla większości osób jest prowadzenie obu kont jednocześnie. IKZE pozwala odczuć korzyść podatkową już dziś — w rozliczeniu PIT — co psychologicznie ułatwia utrzymanie dyscypliny oszczędzania. IKE z kolei daje elastyczność i brak ograniczeń wiekowych, więc buduje bezpieczeństwo na różnych etapach życia.
Osoby dopiero zaczynające oszczędzać w III filarze powinny zacząć od IKZE, jeśli rozliczają się według stawki 32% lub prowadzą działalność — efekt podatkowy jest natychmiastowy i motywujący. Przy stawce 12% sensowne jest równoległe otwieranie obu kont, nawet z mniejszymi wpłatami na każde z nich. Nie warto odkładać decyzji — każdy rok bez konta IKE lub IKZE to stracony czas, w którym kapitał mógłby pracować bez obciążenia podatkowego.
Psychotechnika Poznań to redakcja publikująca artykuły z zakresu biznesu, finansów, prawa i przemysłu. Tworzymy treści informacyjne i poradnikowe, które pomagają lepiej zrozumieć zmiany rynkowe oraz podejmować świadome decyzje.